Uğur Derin Dondurucu
Gazete Yenigün
Son Dakika
Gazete Yenigün
Yenigün
PAYLAŞ

Onlar da bordroluydu

14 Eylül 2019 Cumartesi 09:18 Güncelleme : 14 Eylül 2019 Cumartesi 09:18

1960'lı yıllardan başlayarak 2000'li uzay çağına kadar araçların giremediği merdivenli ve dik sokaklarda, günde üç vardiya halinde çöp topladılar. Bir gün geldi; bir bölümü Çeşme'nin Eşek Adası'na, kalanı ise Manisa'nın Spil Dağı'nda ‘At Alanı’ bölgesine gönderildi ve emekli edildi.
Aynı yıllarda anneannemin Kadifekale sırtlarındaki bir yakınına misafirliğe giderdik. Yanında bir erkek olsun düşüncesiyle sanırım, nedense beni de götürürdü. Onları ilk kez orada gördüm. Çok şaşırdım! Arkalarından baka kaldım! Onlarca eşek, başlarında resmi giyimli, resmi şapkalı adamlar. Eşeklerin her iki yanında küfeler, basamakları tırmanıyor ve kapıya bırakılan çöpleri topluyor. Eşekler merdivenleri aşıyor, dar sokakları hoplaya zıplaya geçiyor, çöpleri topluyordu. Bana o zaman oyun gibi gelmişti.

Sonra ne kadar önemli bir iş yaptıklarını işin içine girince öğrendim. Konak Belediyesi'nde çalışmaya başladığımda belediye muhabirlerinin haber sıkıntısı çektiği günlerde eşekler hep kurtarıcı olmuştur. Sabah saatlerinde muhabir ile buluşulur, eşeklerle birlikte yokuş başına kadar gelinir, fotoğraflar çekilir, ertesi gün gazetelerde boy boy haberleri çıkardı. Televizyon kanallarının gündeme gelmesiyle birlikte çöp toplayan eşekler ekrana da taşındı. Özellikle İstanbul'dan gelen gazeteciler çöpçü eşeklerin haberlerini yapmak için kentte birkaç gün kalırlardı.
Çöpçü eşekler ana haber saatlerinde boy gösterirlerdi. Eşekler bu kentin kahrını yıllarca çektiler. Gürçeşme semtinde ahırları vardı, sağlık karneleri vardı, her birinin bakıcısı vardı, künyeleri vardı, her yıl yiyecekleri olan saman ve arpa için ihaleler açılırdı. Özel nalbantlar; itina ile toynaklarını temizler, nalları canlarını yakmadan çakar, yolcu ederdi eşekleri... Her hafta belediye veterineri ayaktan dişine kadar kontrol eder, sağlığı bozuk olanlara istirahat verirdi. Çünkü onlar bayramda çalışır, tatil günleri çalışır, mesai istemez ama hastalandıkları zaman da birkaç gün ahırda keyif yaparlardı. Sendikalı bile değillerdi ve hatta grev hakları bile yoktu.
Teknolojinin gelişmeye başlamasıyla birlikte küçük araçlar üretilmeye başlandı. İlk adımı dönemin Konak Belediye Başkanı Ahmet Sarışın attı. 60'a yakın çöp toplayan eşeğin bir düzine kadarını Çeşme'nin Eşek Adası'na yolladı. Yıllarca çöp toplayarak kahır çeken eşekler turistlerin ilgi odağı oldu. İnsanlar eşekler ile fotoğraf çektirmek için yarışır oldular. Eşek Adası onlar için birer emeklilik hediyesi, birer kıdem tazminatı olmuştu. Ancak kentte dar ve merdivenli sokakların çokluğu eşeklerin bir süre daha görevde kalmasını sağladı. Yine her sabah mesaiye çıktılar, merdivenleri tırmandılar, dar sokaklarda evlerden geriye kalanları taşıyıp durdular.

Günlük menüler saman, arpa, ot ve kepekten oluşuyordu. On yıllık görevden sonra giden eşeklerin yerine yenileri ihale yoluyla alınıyordu. 1960'lı yıllarda 25 liraya satın alınan kadrolu eşeklerin tümüyle emekliye sevk edilme günleri gelip çattığında yıl 1999'du. Dönemin Konak Belediye Başkanı Erdal İzgi kadrolu son 22 eşeğin hizmet sürelerinin sona erdiğini ve emekliye sevk edileceğini açıkladı. Öyle hemen apar topar gönderilmedi eşekler.
Gürçeşme Temizlik İşleri Müdürlüğü'nde 22 kadrolu eşek için özel tören düzenlendi. Her birinin boynuna rengarenk kurdeleler takıldı, başarı belgeleri asıldı ve önlerine birinci sınıf samanlar yığıldı. Töreni izleyen gazeteciler fotoğraf ve kamera ile çekim yaparken onlar olup bitenden haberdar bile değildi. Uğurlama töreni gelip çattığında eşekler kamyonlara, her biri için kıdem tazminatı olarak üçer balya da ayrı bir kamyona yüklendi.
Benim de içinde bulunduğum araç konvoyu eşliğinde Manisa'nın Spil Dağı'na ulaştık, eşekleri ormanlık alanda göletin de bulunduğu bir bölgeye indirdik. Çevreye samanları yaydık. Bir süre öyle baktım arkalarından. Hemcinslerine göre çok şanslıydılar... On yıl çalışıp ardından vahşi hayvanlara yem oldular. Bir dönem geldi Eşek Adası'nda tatile çıktılar ve bir dönem geldi ormanlık alanda sürekli olarak emeklilik keyfini yaşamayı hak ettiler.
Dile kolay 1960'lı yıllardan başlayarak 2000'li yıllara kadar bu kentin çöpünü taşıdılar. Aradan geçen 17 yılda emekli olanlar çoktan ölüp gitseler de çocukları ve onlardan olan torunlarının bir bölümü Çeşme'nin Eşek Adası'nda bir bölümü de Manisa'nın Spil Milli Parkı'nda özgürce yaşamlarını sürdürecekler.
 

Yazarın Diğer Yazıları
YAZARIN TÜM YAZILARINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYIN
Gazete Yenigün