Yeni hal yasasına hiç gerek yok

Yayın Tarihi 10 Nisan 2021

Sebze ve meyvenin fahiş fiyatlarla satılmasına yönelik yapılan şikayetler yıllardır sürüyor.

Yetkililer bu soruna bir çözüm bulmak için epey çaba sarfettiler hatta bir kaç kez hal yasası bile değiştirildi.

Ancak bugün aynı tablo hala devam ediyorsa, demek ki yapılan müdahaleler etkili olmamış demektir.

Aslında olay zannedildiği kadar zor değil. Aksine çok kolay.

Bir kez daha ve en kısa yoldan anlatmaya çalışacağım. Detayları uzun uzun önceki yazılarımda aktardım.

Bugün sonuca kestirmeden gideceğim.

Yani demem o ki; mevcut hal yasası hakkıyla uygulansa yeni hal yasasına gerek kalmaz.

Böylesi işlerde ortak akıl, danışmak ve paylaşmak çok önemlidir.

Konuyu mevcut yasaya göre özetleyecek olursak;

Sebze ve meyve ticareti aslında üç ayaklı bir sistem.

Bir ucunda üretici diğer ucunda haller diğer ucunda da halden mal alan esnaf var.

Ancak durum böyle değil.

Tüketim ayağında, Hal Komisyoncusundan ayrı başka bir grup daha var, aracılar.

Bunlara da 2'nci grup aracılar diyorlar. Kayıt dışılığını yaratan bu grupda kimlerin yer aldığnı da kontrolleri yapan birimler açıklayacak.

Artık, sistem yıllardır bu dörtgen arasında işliyor.

Hal Yasası'na göre; üretici malını hallere gönderecek.

Göderiyor mu? Hayır, çoğu göndermiyor.

Çünkü, 2'nci gruba dahil olan aracılar muhtelif zamanlarda üreticinin ayağına giderek ürünü tarlada veya serada çoğunlukla faturasız ve irsaliye olmadan satın alıyorlar.

Sonra da, dükkanlarına, pazar yerlerine veya diğer satış noktalarına hale girmeden dağıtıyorlar.

İşte, Yasa bu noktada iflas ediyor ve her şey altüst oluyor.

Hal devre dışı kalınca sebze ve meyve aynı çatı altında toplanamıyor, ürünün bolluğuna göre oluşması gereken fiyatlar oluşamıyor.

Artık kumanda aracının eline geçmiş oluyor. Fiyatları onlar tespit ediyor.

Yapılması gerekenler;

Üreticiler sebze veya meyvelerini kendileri adına ve toptan satacaklarsa hale göndermeleri temin edilmeli.

Veya ürünlerini seralarında veya tarlalarında farklı kişilere satacaklarsa bu durumda kesinlikle irsaliye ve fatura kesilmeli.

Şehre giriş yapan ancak sevk irsaliyesi ve faturası olmayan sebze ve meyve kamyonları hale sevk edilmeli.

Böylece, hal dışında başka bir satış merkezi olmadığını bilen esnaf (manav, pazarcı) ve marketler veya diğer alıcılar bu ürünleri perakende alıp-satmak için hale gelmeye mecbur kalırlar.

Bu durumda, halden birbirine yakın fiyatlarla satın alınan sebze ve meyveler tüketiciye gerçek rekabet koşullarında pazarlanacakdır. Ayrıca etiketlerin arasında uçurumlar da oluşmayacaktır.

Şimdi bir kez daha özetleyecek olursak;

*Üretim ve üretici mercek altına alınırsa,

*Şehre gelen sebze ve meyvenin irsaliye ve faturaları yok ise kamyonlar hale sevk edilirse,

*Tüm toptan alış verişler hal'de gerçekleşirse,

*Pazarlar denetim altında tutulursa,

Üretim ile tüketim arasındaki fahiş fiyat farkları son bulur.

Sonuç: Üretim bölgesinden hallere, hallerden pazar yerlerine uzanan zincirin yukarıda belirttiğim halkaları sürekli denetlenmeli.

Bu durumda, gerekli kontroller sağlanabilirse yeni bir hal yasasına gerek kalmaz.....