İzmir’de eski Ramazanlar

Yayın Tarihi 16 Temmuz 2013

“Nerede o eski ramazanlar” denesi kadar var. Ramazan sadece oruç tutmak değil ki. Ramazan ayı toplumsal bir canlanış ayı idi.¶

Oruç İslamiyet’ten evvel de vardı. Din bilginlerine göre önemli bir olayı kutlamak üzere oruç tutulurdu. İslamiyet’te ise Kur’an-ı Kerim’in indiriliş ayı olduğu için oruç tutuluyor ve aslında bu bir kutlamadır.

Bizde bu ayda yoksullar, açlar, garibanlar, dar gelirliler unutulmaz. Özellikle hatırlanır. Bu kutlamaya onlar da dahil edilir.

Ben eski ramazanları bilirim ama İzmir’deki eski ramazanları bilmiyorum. Öyleyse bir bilene, İzmir’in tatlı diline bırakayım sözü, Sancar Maruflu ağabey anlatsın bize eski İzmir ramazanlarını:

“Özellikle İzmir’de geçen Ramazan günlerinin tadını ve neşesini unutamıyorum. Anneannem Buldanlı Bezzaz Hacı Hüseyin Efendi’nin kerimesi olan Ayşe Hanım’ın evi Altınpark Faik Paşa Mahallesindeydi. Sokağında Emir Sultan Hazretleri’nin türbesi vardı. Özellikle kış Ramazanlarını o muhitte geçirirdik. İzmir’in ünlü aileleri bu civardaki köşk ve konak şeklindeki büyük evlerde otururlardı.

Altınpark-Namazgah- Mezarlık Başı-Tilkilik-Hatuniye-Dönertaş-Agora gibi semtler bütününden oluşan bu bölgenin en önemli caddesi Basmane’den İkiçeşmelik’e ve İkiçeşmelik’ten Kemeraltı’nı da içine alarak Konak’a ulaşan ünlü Anafartalar Caddesi’ydi.

Ramazan aylarında bu semtlerde geceyle gündüz birlikte yaşanırdı. Bölgenin ileri gelenleri Ramazan öncesi ve bayram arifesi bir plan dahilinde tespit ettikleri fakir-fukaranın önceden yüzlerini güldürürlerdi. İzmir’de zaten o yıllara göre az sayıda olan fakir-fukara yedirilir içirilir ve giydirilirdi. İftar sofralarının fiyakasından geçilmezdi. Normal bir ailenin bile sofrasında; iki çeşit zeytin, iki-üç çeşit peynir, reçeller, ballar, pastırma-sucuk, ceviz içi, kuru kayısı ve erik gibi iftariyelikler, iki çeşit zeytinyağlı yemek, mutlaka etli yemek, börekler, baklavalar ve güllaç tatlısı eksik olmazdı. Herkes refah içinde ramazanını geçirirdi. İnsanlar gül gibi geçinsinler diye sofralarından gül reçelini, tatlı tatlı konuşsunlar diye balı, tahini ve pekmezi eksik etmezlerdi. Teravi Namazı’ndan çıkışta muhitin ileri gelenleri tepsi içinde cemaatlere akide şekeri dağıtırlardı. Akide şekerinin anlamı o günkü akidin tamamlandığını belirtmekti. Teraviden sonra kentin muhtelif noktalarında toplu olarak veya evlerde aileler arasında ramazan geceleri en güzel şekliyle değerlendirirlerdi. İsteyenler nargile içer, kahve ve çay bolca tüketilirdi. Şerbetler, limonatalar içilirdi.

Konak’daki şimdiki Ordu Evi’nin olduğu yerde İsmet Gazinosu vardı. İsmet Gazinosu’nda; İstanbul’dan gelen ortaoyunu üstadı Dümbüllü İsmail Efendi Grubu ile Hafız Burhan ve Korosu, yerli sanatçıların ve fasıl gruplarının iştirakiyle sahura kadar süren Ramazan geceleri tertiplenirdi. Benzeri eğlenceler bazen aynı sanatçılarında katılımıyla; Karataş’taki Köşk Sineması’nın bulunduğu yerdeki salonda, Eşrefpaşa’da, Değirmendağı’nda ve özellikle Altınpark’ta ve Karşıyaka’da da Soğukkuyu ve Dedebaşı’nda da gerçekleşirdi. Değişik semtlerdeki en az 30 kıraathanede nargile ve çay sohbetleri sahura kadar sürerdi. Evlerde bayram temizlikleri, badanalar, boyalar yapılır. Evlerdeki tahta zeminler fırçalanırdı. Evlerde ise; her şeyin temiz ve güzel olması için gereken neyse yapılırdı. 3 gün öncesinden baklava-börek yufkaları hazırlanır ve açılır. Bol cevizli baklavalar ile kalbura bastı tatlıları kiler dolaplarına istif edilirdi. Bayramlık yeni elbiselerin ve ayakkabıların temini çoktan gerçekleşmiş olurdu. Bayram sabahları namazdan sonra evlerde simitlerle, İzmir gevrekleriyle, özel bayram çörekleriyle, bol teferruatlı kahvaltılıkların bulunduğu tam teşekküllü kahvaltılar yapılırdı. Kahvaltıdan sonra yeni bayramlıklar giyilir, önce aileler kendi aralarında, daha sonra; ziyaretler yapılarak bayramlaşılırdı.”

Diline sağlık Sancar Ağabey, İzmir’in tatlı dili, gülen yüzü, yoksulun, muhtacın, garibanın babası.

Efendim bu ramazanda fitre 955 kuruş. Yani 9 lira 55 kuruş. İZFAK İzmir İl Fakirlerine Yardım Derneği başkanı Sancar Ağabey’in çağrısıdır bu, hepinizi bekliyoruz. Herkese hayırlı ramazanlar.